Po co są potrzebne ubezpieczenia na życie?
Ubezpieczenia na życie to umowy, których znaczenie łatwo marginalizować. W końcu jeżeli czytasz te słowa, znaczy że jeszcze nie umarłeś. Jednak można wyobrazić sobie konsekwencje jakie spotykają naszą rodzinę, wtedy gdy nas zabraknie. Ci jednak, którzy przeżyli już przedwczesną śmierć bliskiej osoby, chorobę lub inwalidztwo, dobrze wiedzą jak istotne jest odpowiednie zabezpieczenie finansowe.
Popatrz zapinasz pasy w samochodzie, chodź jedziesz bezpiecznie. Mamy świadomość tego, że zawsze istnieje ryzyko wypadku, nawet nie z naszej winy. Tak samo powinniśmy myśleć o ubezpieczeniu, nawet wtedy gdy jesteśmy zdrowi. W końcu nie da się zapiąć pasów, gdy dojdzie już do wypadku.
Wypłata z ubezpieczenia w razie śmierci, pozwala rodzinie zmarłego martwić się tylko jednym problemem naraz. Natomiast pieniądze z tytułu poważnego zachorowania, nieszczęśliwego wypadku czy niezdolności do pracy, pomogą sfinansować leczenie, rehabilitację lub uzupełnią braki w zarobkach.
Czy ubezpieczenie na życie jest Ci potrzebne?
Ubezpieczenie na życie warto mieć tylko w niektórych przypadkach.
1. Gdy masz dzieci.
Wychowanie dzieci kosztuje. Koszt wychowania dziecka do 18 roku życia to kwota rzędu 250 tys. zł – podaje centrum im. Adama Smitha. Po tym czasie dochodzą ewentualne wydatki na studia. Może być to utrzymanie, kiedy dziecko nie może jednocześnie pracować lub czesne. Inne, o których warto wspomnieć to start w życie, jak na przykład wkład własny w nieruchomość. Bez dobrego ubezpieczenia rodzina może sobie nie poradzić. A możliwość realizacji marzeń i robienia kariery będą mocno ograniczone.
2. Gdy jesteś zadłużony.
Posiadanie ubezpieczenia na życie w takim przypadku, to najszybszy, a na pewno najtańszy sposób zagwarantowania, że nie pozostawimy po sobie żadnych zobowiązań finansowych. Pieniądze z polisy pozwolą rodzinie spłacić długi, bez obciążania budżetu domowego, czy też czekania na zakończenie sprawy spadkowej i sprzedaży majątku. Tym sposobem unikniemy też sytuacji, w której bank udzielający kredyt, będzie chciał dodatkowego zabezpieczenia po śmierci kredytobiorcy.
3. Gdy masz dorosłe osoby zależne od Twojego dochodu.
Im człowiek starszy tym planuję w dłuższej perspektywie czasu. Przeciętny nastolatek myśli tylko na kilkanaście godzin do przodu, a dorosły musi już sobie zadać pytanie. Przykładowe pytania to: czy moi rodzice, choć dzisiaj zdrowi, poradzą sobie za 10, 20 lat jeśli mnie zabraknie? Czy mój życiowy partner da sobie radę na emeryturze, jeżeli mnie zabraknie? Czy będzie mógł odłożyć odpowiednią ilość środków na przyszość?
4. Po prostu gdy żyjesz.
Możesz nie mieć własnego majątku typu dom, mieszkanie, własny samochód. Masz jednak jedną z najważniejszych rzeczy w życiu, czyli swoje zdrowie. O które musisz dbać. Ubezpieczenia od następstw ciężkiej choroby, uszkodzenia ciała w wypadku czy niezdolność do pracy, przyda się praktycznie każdemu. W takiej sytuacji każda pomocna dłoń jest potrzebna. Pieniądze z takiej polisy ułatwiają finansowanie, organizację leczenia, zakup materiałów leczniczych. A co najwalniejsze zasypują lukę w budżecie powstałą w wyniku niemożliwości zarabiania. Umożliwiają wtedy nie naruszać oszczędności trzymanych na inne cele.
Rynek ubezpieczeń na życie w Polsce
Towarzystwa rocznie operują miliardami złotych przyjętych składek i wypłaconych świadczeń. Zaplecze majątkowe towarzystw gwarantuje, że wypłata środków z polisy będzie zależna tylko od jej warunków, a nie od kondycji finansowej towarzystwa. Już dzisiaj branża ubezpieczeniowa wnosi 2% do naszego PKB. Zatrudnia i współtworzy miejsca pracy dla ponad 220 tys. ludzi.
W Polsce rocznie mają miejsce miliony mniejszych lub większych zdarzeń ubezpieczeniowych. Ważną kwestią jest to, że osoby ubezpieczone otrzymują bardzo potrzebne świadczenia. Odłożone rezerwy kapitałowe w towarzystwach, inwestowane są w polską gospodarkę. Kwestia ta stanowi o istotnej funkcji społecznej ubezpieczeń.
Instytucje rynku ubezpieczeń
1. KNF – Komisja Nadzoru Finansowego
W Polsce działa kilkadziesiąt towarzystw ubezpieczeniowych. Jednak same towarzystwa, to nie cały rynek ubezpieczeniowy. Główną funkcję nadzorcy sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Komisja ta podlega Prezesowi Rady Ministrów. Działalność KNF polega na kontroli zgodności funkcjonowania podmiotów ubezpieczeniowych z prawem polskim i Unii Europejskiej. Pilnuje także stabilność finansową tych instytucji oraz dba o przejrzystość i przyjazność rynku dla odbiorców. Organ ten dysponuje również możliwością nakładania kar, wprowadzania postępowania naprawczego i udzielania zgody na objęcie stanowisk kierowniczych, w towarzystwach, przez odpowiednie osoby.
2. UOKiK – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta
Kolejną instytucją, z którą ma doczynienia rynek ubezpieczeniowy to Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta. Do jego zadań należy m.in. blokowanie możliwości tworzenia się monopoli, poprzez udzielenie, lub nie, zgody na zmiany właścicieli wśród towarzystw. UOKiK nakłada kary oraz utrudnia towarzystwom nadużyć swojej pozycji względem konsumenta. Robi to poprzez ograniczanie możliwości zawierania niekorzystnych zapisów w umowach ubezpieczeniowych Jest to tak zwany rejestr klauzul niedozwolonych. Podobnie jak KNF, urząd te podlega pod Prezesa Rady Ministrów.
3. Rzecznik Finansowy
Wartym wspomnienia podmiotem, sprawującym kontrolę nad rynkiem ubezpieczeniowym, jest rzecznik finansowy. Do niedawna widniał pod nazwą Rzecznik Ubezpieczonych. Jest to instytucja, która wspiera konsumentów w sporach z towarzystwami ubezpieczeniowymi. Ubezpieczeni mogą zwracać się, do rzecznika, o pomoc przy składaniu, roszczeniu czy też reklamacji. Rzecznik sprawuje także nadzór nad tym procesem. Osoba na tym stanowisku sama też kontroluje sytuację na rynku. Robi to poprzez współpracę z organami nadzoru, występuje z inicjatywami regulacji oraz opiniuje akty prawne dotyczące ubezpieczeń. Nie uczestniczy jednak bezpośrednio w rozprawach sądowych przeciwko instytucjom finansowym, ale to jego opinie wpływają na kształtowanie się linii orzeczniczych w takich sporach.
4. UFG – Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny
Instytucja ta kojarzona jest głównie ze szkodami majątkowymi. Jednak Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny zabezpiecza również posiadaczy ubezpieczeń na życie. Celem jego działalności jest zagwarantowanie wypłat świadczeń dla klientom towarzystw, które upadają lub są likwidowane. Podam tutaj jeden bardzo ważny fakt, który stanowi o bezpieczeństwie i stabilności polskiego rynku ubezpieczeniowego. Ostatni raz jakiekolwiek Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie S.A. upadło w 1993 roku, a Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w 2000 roku. Kolejna ważna informacja to ta, że od czasu powstania w 1990 roku, z powodu upadłości towarzystw, UFG wypłacił łącznie aż 8 mln zł odszkodowań i świadczeń. W sumie ubezpieczeń majątkowych i na życie. Daje to do myślenia, ponieważ w porównaniu z bankowym funduszem gwarancyjnym, który w latach 2014-2019 uruchomił tylko 6,4 mld zł środków, które pomogły klientom upadających Banków i SKOKów.
Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe, które warto znać
1. RYZYKO
Ryzyko to jedno z najważniejszych pojęć w ubezpieczeniach. To policzalne, w przeciwieństwie do niepewności, prawdopodobieństwo zajścia zdarzenia, które będzie miało konkretne negatywne skutki. Ryzyko można zmniejszyć, ale jednak nie da się go wyeliminować. Za to można je przetransferować. A to, co dla dużej instytucji jest tylko statystyką, dla każdego człowieka z osobna, jak również jego rodziny, często jest różnicą pomiędzy być a nie być. Towarzystwo ubezpieczeniowe, w zamian za składkę, przejmuje od klienta ryzyko. Redukuje tym sposobem finansowy wymiar zdarzenia. PRZYKŁAD: Ryzykiem w ubezpieczeniach na życie będzie potrzeba spłacenia kredytu w przypadku śmierci kredytobiorcy. Zarówno prawdopodobieństwo zgonu jak i kwota kredytu są znane. Zatem można taką usługę transferu ryzyka odpowiednio wycenić. I tym sposobem klient może ją ubezpieczyć.
2. ZDARZENIE/WYPADEK UBEZPIECZENIOWY
Ryzyko dokonuje się gdy zajdzie wypadek osoby ubezpieczonej. Wypadek ten to sytuacja, w której dochodzi do zdarzenia przewidzianego w umowie, i która powoduje odpowiedzialność towarzystwa ubezpieczeniowego. Aby towarzystwo mogło umówić się z klientem na ochronę, zdarzenie to musi być przyszłe i niepewne, ale możliwe. PRZYKŁAD: 1. Nie można ubezpieczyć się od zdarzenia, które miało już miejsce – złamanie ręki tydzień temu. 2. Zdarzenia, które nigdy nie zajdzie – atak King Konga. 3. Ryzyka, którego zajście jest niemal pewne – polisa dla osoby, która jest już śmiertelnie chora.
3. ŚWIADCZENIE oraz SUMA UBEZPIECZENIA
Świadczenie to kwota/usługa, która jest wypłacana/wykonana, dla osoby wskazanej w polisie na życie, w wyniku zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego. Nie powinno mylić się go z odszkodowaniem, które jest terminem używanym w ubezpieczeniach majątkowych. Sumę ubezpieczenia definiuje się jako górną granicę odpowiedzialności towarzystwa za dane ryzyko.
Należy jednak pamiętać, że w przeciwieństwie do możliwości wyceny majątku, życie i zdrowia nie mają określonej wartości. Są bezcenne. Nie można zatem powiedzieć, że rodzina dostała „za dużo” pieniędzy za zgon osoby bliskiej. Często zachodzi też skumulowanie kilku ryzyk, z których każde posiada osobną sumę ubezpieczenia.
Nie powinno nas również dziwić, kiedy na polisie odczytamy, że za dane zdarzenie, otrzymamy nawet 150% sumy ubezpieczenia. Inny przykład to, że za każdy dzień pobytu w szpitalu otrzymamy świadczenie w wysokości 1% sumy ubezpieczenia, a limit tych dni będzie wynosił 180 w każdym roku. Podsumowując, w ubezpieczeniach za szkodę na osobie, każda kwota jest słuszna. Natomiast odpowiedzialność towarzystwa jest limitowana przez łączną kwotę świadczenia za możliwe zdarzenia ubezpieczeniowe.
4. OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA oraz KARTA PRODUKTU
OWU, czyli ogólne warunki ubezpieczenia to dokument, który stanowi podstawę do zawarcia umowy oraz definiuje to co nazywamy produktem ubezpieczeniowym. W OWU zawarte są między innymi informacje o przedmiocie i zakresie ubezpieczenia, czasie trwania, sposobie zawarcia i realizacji umowy oraz okolicznościach rozwiązania. Natomiast karta produktu, to skrócona wersja OWU.
Pamiętaj, że chodź powinieneś zapoznać się z całością OWU i kartą produktu, przed zawarciem umowy, to w praktyce nawet najbardziej przejrzysty tekst będzie dla nas niezrozumiały. Dodatkowo szczegółowe OWU nie będzie zawierać wszystkich informacji, które stanowią o konkurencyjności produktu, jak na przykład taryf. W tym przypadku to do zadań doradcy należy interpretacja zapisów w OWU i prawidłowe dobranie oraz przedstawienie klientowi kluczowych cech produktów aby wspomóc go w decyzji.
5. UBEZPIECZAJĄCY / UBEZPIECZONY / UBEZPIECZYCIEL
Umowa ubezpieczenia na życie jest umową dwustronną. Zawierana jest pomiędzy ubezpieczającym a ubezpieczycielem, czyli towarzystwem ubezpieczeniowym. Przedmiotem umowy jest życie oraz zdrowie ubezpieczonego, jednego lub wielu. Osoba taka zawsze jest osobą fizyczną. Ubezpieczony sam może być ubezpieczonym, i tak właśnie jest w przypadku indywidualnych ubezpieczeń na życie.
6. UPOSAŻONY GŁÓWNY oraz UPOSAŻONY DODATKOWY
Osoba uposażona może być osobą fizyczną lub prawną. Uprawniona jest ona do otrzymania świadczenia z tytułu zgonu ubezpieczonego. Na polisie ubezpieczony może wskazać wielu uposażonych. Może wskazać również uposażonych dodatkowych. Będą oni uprawnieni do otrzymania świadczenia tylko w przypadku braku głównego uposażonego. W przypadku, gdy brak jest wskazanych uposażonych, towarzystwo wskazuje domyślną kolejność w jakiej bliscy są uprawnieni do otrzymania świadczenia. Taki zapis widnieje w ogólnych warunkach ubezpieczenia.
7. UMOWA GŁÓWNA oraz UMOWA DODATKOWA
Umowa główna, w ubezpieczeniu na życie, to zawsze jest ubezpieczenie z tytułu śmierci ubezpieczonego. Jest tak nawet wtedy, gdy suma ubezpieczenia takiego zdarzenia jest symboliczna. W takich przypadkach celem umowy jest ochrona innego zakresu lub inwestowanie na rynku kapitałowym. Umowy dodatkowe uzupełniają zakres umowy głównej. Są od niej zależne, czyli nie mogą istnieć samodzielnie. Istotną cechą umowy dodatkowej jest to, że zwykle zawierana jest na okres krótszy niż umowa główna. Zatem ich warunki mogą ulegać zmianie w trakcie trwania całej umowy. Umowa główna co do zasady pozostaje niezmienna.
8. ANKIETA MEDYCZNA oraz KONTROFERTA
W momencie zawierania ubezpieczenia na życie, w celu prawidłowej oceny ryzyka ubezpieczeniowego, towarzystwo może poprosić ubezpieczonego o wypełnienie ankiety dotyczącej stanu jego zdrowia. Może skierować go również na badania medyczne. W wyniku oceny ryzyka, towarzystwo może klienta przyjąć na zasadach ogólnych lub go odrzucić. Może również zaproponować indywidualne warunki, czyli kontrofertę. Ankieta oraz badania medyczne, chodź wydają się uciążliwe i przedłużają czasem cały proces, gwarantują, że wypłata należnego świadczenia ubezpieczeniowego będzie bezproblemowa. A towarzystwo w takiej sytuacji nie będzie doszukiwać się okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność, zapisanych również w OWU.